- Mosty kolejowe w fotografii archiwalnej

Mosty kolejowe w fotografii archiwalnej

25 czerwca 2026

W 2026 r. w całej Polsce świętujemy 100-lecie Polskich Kolei Państwowych. Piotrków Trybunalski jest jednym z tych miast, które posiada bogate tradycje kolejarskie, sięgające połowy XIX w. i pierwszej na ziemiach polskich linii kolejowej – słynnej Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej. W zasobie Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim nie brak jest materiałów dotyczących różnych wątków kolejarskich, w tym również ciekawych fotografii. Z tego też powodu, a także w nawiązaniu do wspomnianej rocznicy, prezentujemy niniejszą wystawę on-line.

Tym razem zapraszamy do podróży w czasie do przełomu XIX i XX w. Naszym wehikułem będą dawne fotografie ukazujące mosty kolejowe. Są to zarówno wielkie przedsięwzięcia budowlane na rzekach Ussuri i Niemen – realizowane przez przedsiębiorstwo inżyniera Konstantego Rudzkiego - pod nazwą Fabryka Machin i Odlewów Żelaznych K. Rudzki i Spółka, jak również mosty linii kolei wąskotorowej Piotrków-Sulejów. Nasza wirtualna ekspozycja prezentuje jedynie część obszerniejszej całości, będąc zarazem zachętą dla pasjonatów historii, jak również jedną z rocznicowych inicjatyw realizowanych obecnie przez Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim.

Z Warszawy nad Niemen i Ussuri…

W 1873 r. inżynier Konstanty Rudzki został jedynym właścicielem zakładów odlewniczych w Warszawie pod nazwą Fabryka Machin i Odlewów Żelaznych K. Rudzki i Spółka. W halach fabrycznych przy ulicy Solec rozpoczęto montaż konstrukcji stalowych i elementów mostów. W latach 80-tych XIX w. odlewnia wytwarzała głównie rury wodociągowe i kanalizacyjne oraz maszyny rolnicze. Pod koniec wieku zatrudniała ok. 1 tys. robotników i była trzecim pod względem wielkości przedsiębiorstwem budowy maszyn w Królestwie Polskim. Zakład wytwarzał i montował mosty kolejowe dla kolejnictwa w Królestwie Polskim (Kolej Warszawsko – Terespolska, linia Siedlce – Płock, linia kaliska) oraz w Rosji (linia Perm – Kotłas, kolej ussuryjska, na rzece Dźwinie Północnej, Niemnie i Amu – Darii).

Założyciel firmy inż. Konstanty Rudzki zmarł w Warszawie 5 lutego 1899 r. i został pochowany na cmentarzu powązkowskim. Po jego śmierci odlewnia prosperowała doskonale m.in. wybudowała most i wiadukt kolejowy im. Poniatowskiego w Warszawie, 3 mosty na Bugu, a także liczne obiekty na dalekim wschodzie imperium rosyjskiego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości firma działała nadal pod nazwą Towarzystwo Przemysłu Metalowego Konstanty Rudzki i Ska S.A. Prezentowane fotografie pochodzą z dwóch albumów znajdujących się w zasobie Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim. Dokumentują budowę mostów kolejowych na Niemnie i na trasie kolei ussuryjskiej w latach 1896-1899.

Album fotograficzny budowy mostów na rzece Ussuri (wybór fotografii)

Album fotograficzny budowy mostów na Niemnie (wybór fotografii)

Sulejowska „wąskotorówka” i kataklizm „Wielkiej Wojny 1914-1918”

Pierwsze plany budowy linii kolejowej łączącej Sulejów z Piotrkowem powstały w 1895 r.  W 1896 r. Stanisław Psarski - właściciel majątku Janków w powiecie opoczyńskim  - otrzymał pozwolenie na rozpoczęcie studiów nad budową kolei konnej.  Pięć lat później powstała spółka akcyjna „Kopalnie i piece wapienne w Sulejowie” założona przez Psarskiego.  W 1896 r. projekt kolei konnej Psarski przedstawił tutejszemu rządowi gubernialnemu do zatwierdzenia, który następnie przekazany został do ministerstwa w Petersburgu. Pozwolenie na budowę uzyskano dopiero w 1900 r. W październiku 1901 r. zatwierdzone zostały plany dotyczące trasy kolejki. Na trasie długości kilkunastu kilometrów wybudowano aż 10 mostów. W marcu 1902 r. ukończono budowę odcinka z Przygłowa do fabryki na Bugaju, a w maju dalszy odcinek od Starostwa do stacji towarowej kolei warszawsko - wiedeńskiej. Od pierwszych dni maja 1901 r. prowadzone były równoległe prace przy budowie linii telefonicznej wzdłuż trasy.  W pierwszych dniach sierpnia 1902 r. dokonano próbnego przejazdu na trasie Uszczyn – Przygłów. W połowie sierpnia nastąpiło połączenie linii Piotrków-Bugaj. W październiku budowa kolejki dobiegła końca. W dniu 29 listopada uruchomiony został ruch tymczasowy, a z dniem 1 stycznia 1903 r. uruchomiono stały ruch towarowy i pasażerski.

Działania wojenne, jakie miały miejsce w latach 1914-1915 w szeroko pojętym regionie piotrkowskim przyniosły ze sobą zniszczenia nie tylko zabudowań miejskich i wiejskich, lecz również jakże z wojskowego punktu widzenia ważnej infrastruktury transportowej. Prezentowane na naszej wystawie fotografie ukazują straty wojenne omawianej linii wąskotorowej, jakie były efektem walk wypieranych z tych ziem oddziałów rosyjskich z niemieckimi i austrowęgierskimi. Z czasem instalacje te odbudowano, aby służyły obsłudze lokalnego transportu osobowego i towarowego. Działalność kolejki sulejowskiej stopniowo ograniczano od połowy lat 80 tych ubiegłego wieku (przede wszystkim z przyczyn ekonomicznych). W 1986 r. zawieszono ruch pasażerski, a trzy lata później towarowy.

Zdjęcia zniszczeń wojennych z okresu I wojny światowej na trasie Drogi Żelaznej Wąskotorowej Piotrków-Sulejów