- Pamięć Kolejowych Pokoleń

Pamięć Kolejowych Pokoleń

9 czerwca 2026

Kolej to pamięć. Kolejarze to pokolenia. Archiwa to przyszłość.

Historia kolei w Polsce nie jest wyłącznie dziejami linii kolejowych, taboru, rozkładów jazdy czy decyzji administracyjnych. Jest przede wszystkim historią ludzi – ich pracy, obowiązków, pasji, dumy zawodowej i codziennego życia. To historia rodzin, w których kolej była zawodem przekazywanym z ojca na syna, z matki na córkę; historia osiedli kolejowych, warsztatów, dworców, posterunków i stacji, które przez dekady stanowiły serce lokalnych społeczności i… samych podróżnych. 

To wspólne działanie na rzecz ocalenia od zapomnienia materialnych i niematerialnych śladów kolejowych biografii, zanim bezpowrotnie znikną wraz z odejściem świadków przeszłości i rozpadem domowych archiwów.

Akcja startuje 9 czerwca i potrwa do 2 października 2026 r.

Idea akcji

Akcja „Pamięć Kolejowych Pokoleń w Archiwach Państwowych” wyrasta z przekonania, że:

• wielka historia składa się z tysięcy małych historii,
• prywatne dokumenty i pamiątki są równie ważnym świadectwem dziejów jak archiwa urzędowe,
• pamięć o kolei w Polsce powinna zostać zachowana nie tylko jako historia instytucji, lecz jako opowieść o ludziach i ich codziennym doświadczeniu.

Archiwa Państwowe ponownie otwierają się na społeczeństwo, zapraszając wszystkich do współtworzenia narodowej kolekcji źródeł historycznych.

Cele akcji

1. Zachowanie i ochrona pamięci o kolejarzach

Zgromadzenie możliwie największego zbioru dokumentów, pamiątek i relacji dotyczących kolei na ziemiach polskich – od XIX wieku po współczesność – pochodzących z zasobów prywatnych.

2. Zabezpieczenie spuścizny kolejowej

Przekazanie kolejowych pamiątek do Archiwów Państwowych jako instytucji wieczystej pamięci, która:

• zabezpiecza materiały zgodnie z najwyższymi standardami archiwalnymi,
• opracowuje je naukowo,
• udostępnia obecnym i przyszłym pokoleniom.

3. Uczczenie jubileuszu 100‑lecia PKP

Stworzenie wspólnej, społecznej opowieści o pierwszych stu latach PKP – nie tylko poprzez daty i reformy, lecz poprzez losy pracowników i ich rodzin.

4. Budowanie dialogu międzypokoleniowego

Zachęcenie do rozmów rodzinnych, wspomnień, poszukiwania „kolejowych korzeni” i wspólnego odkrywania przeszłości.

Co zbieramy? Zakres tematyczny i rodzaj materiałów

Akcja obejmuje wszystkie materiały związane z koleją na ziemiach polskich, niezależnie od epoki, formy czy stanu zachowania, bez względu czy to pamiątka po pracowniku kolei, czy po podróżnym.

Materiały pisane i drukowane

• dokumenty osobiste i służbowe kolejarzy,
• legitymacje, przepustki, zaświadczenia, świadectwa pracy,
• dyplomy, nominacje, odznaczenia,
• instrukcje, regulaminy, rozkłady jazdy,
• mapy, plany techniczne, schematy,
• książki, broszury, czasopisma i wydawnictwa rocznicowe.

Materiały ikonograficzne

• fotografie prywatne i służbowe,
• zdjęcia zakładów pracy, wagonów, lokomotyw, dworców,
• albumy rodzinne i pamiątkowe.

Druki ulotne i pamiątki

• bilety, kartki pocztowe, plakaty,
• zaproszenia, afisze, znaczki, identyfikatory.

 Relacje i wspomnienia

• pamiętniki, dzienniki,
• spisane wspomnienia i relacje,
• nagrania audio i wideo,
• rodzinne opowieści zapisane współcześnie.

Każdy nośnik historii – niezależnie od formy – może stać się cennym źródłem dla przyszłych badaczy.

Kto może wziąć udział?

Każdy, np.:

• osoby fizyczne,
• rodziny i potomkowie kolejarzy,
• stowarzyszenia i fundacje,
• instytucje, szkoły, biblioteki,
• miłośnicy kolei i regionaliści.

Co dzieje się z przekazanymi materiałami?

Materiały:

• są ewidencjonowane i opracowywane przez archiwistów,
• przechowywane w warunkach zapewniających ich trwałość,
• mogą zostać zdigitalizowane,
• są udostępniane publicznie – m.in. w serwisie Szukaj w Archiwach.

Dzięki temu pamięć prywatna staje się częścią wspólnego dziedzictwa narodowego.

Więcej szczegółów na stronie internetowej Archiwów Państwowych.